Erkeklerin genetik çeşitliliğindeki daralmayı klan çatışmaları açıklayabilir.
Yaklaşık 5.000-7.000 yıl önce Afrika, Avrupa ve Asya'da Y kromozomu çeşitliliği önceki düzeyinin yüzde 5'ine indi. Stanford Üniversitesi araştırmacılarının geliştirdiği teori, bu daralmayı baba soyuna dayalı klanlar arasındaki çatışmalarla ilişkilendiriyor.
Erkeklerin genetik çeşitliliğinde binlerce yıl önce yaşanan düşüş, erkek nüfusunun aynı oranda azaldığı anlamına gelmeyebilir. Stanford Üniversitesi'nden bir ekibin 2018'de antropolojik teoriler, nüfus genom verileri ve matematiksel modellerle geliştirdiği açıklamaya göre, klan çatışmaları bazı baba soylarını ortadan kaldırarak Y kromozomu çeşitliliğini daraltmış olabilir.
Daralma nasıl saptandı? Uluslararası bir bilim insanı ekibi, 2015'te dünyanın farklı bölgelerinden yüzlerce Y kromozomu dizisini inceledi ve yaklaşık 5.000-7.000 yıl önce yoğun bir genetik darboğaz belirledi. Bulgular, Y kromozomu çeşitliliğinin görece ani biçimde önceki düzeyinin yirmide birine, yani yaklaşık yüzde 5'ine düştüğüne işaret ediyordu.
Bu düşüş Afrika, Avrupa ve Asya'da görülürken Amerika kıtalarında görülmedi. Başka araştırmalar da anneden yumurta hücresi yoluyla aktarılan mitokondriyal DNA'da benzer bir darboğaz saptamadı; dolayısıyla aynı genetik örüntü anne soylarında ortaya çıkmadı.
Y kromozomu neden önemli? İnsanlarda DNA, hemen hemen her hücrede 23 çift halinde düzenlenen 46 kromozomda bulunur; bunların yarısı anneden, yarısı babadan gelir. Tipik kromozomal düzende kadınlar XX, erkekler XY çiftine sahiptir ve Y kromozomu biyolojik babadan oğula aktarılır.
X ve Y kromozomlarının küçük bir bölümü aynı olsa da Y kromozomunun yüzde 95'inden fazlasını oluşturan, erkeğe özgü bölge olarak adlandırılan MSY yalnızca erkeklerde bulunur. Bilim insanları Y kromozomu ve MSY'deki genlerin düzenini inceleyerek baba soylarını binlerce yıl geriye doğru izleyebilir. IFLScience'ın açıklamasına göre, bu bölgenin X kromozomundan belirgin biçimde farklılaşması nedeniyle insanların genetik olarak yüzde 99,9 aynı olduğu ifadesi ancak aynı cinsiyetten iki kişi karşılaştırıldığında tam olarak geçerlidir.
Klan çatışmaları bu tabloyu nasıl açıklayabilir? 2015 tarihli araştırma, darboğazı erkekler arasındaki üreme başarısının dağılımını etkileyen kültürel değişimlerle ilişkilendirdi, ancak bu değişimlerin nasıl gerçekleştiğini ayrıntılandırmadı. Stanford ekibi ise yaklaşık 7.000 yıl önceki dönemin, geniş bir coğrafyada toplumsal örgütlenmenin değiştiği süreçle örtüştüğünü savundu.
Tarım yaklaşık 12.000 yıl önce Batı Asya'da ortaya çıkmış, ardından Avrasya ve Afrika'nın büyük bölümüne yayılmıştı. Toplumlar karmaşıklaştıkça küçük avcı-toplayıcı grupların yerini, kaynaklar için başka gruplarla rekabet eden geniş akrabalık ağları aldı. Araştırmacıların dayandığı açıklamaya göre bu toplulukların çoğu, statü ve gücün büyük ölçüde erkek soyundan aktarıldığı baba soylu klanlardı.
Teoriye göre klanlar arasındaki şiddetli çatışmalar, yenilen grupların erkek soylarını tamamen ortadan kaldırabiliyordu. Kadınlar ise evlilikle doğdukları aileden erkeğin ailesine geçiyor, savaş ganimeti olarak alınıyor veya gruplar arasında aktarılıyordu. Böylece kadınlar, hangi klan kazanırsa kazansın genlerini sonraki kuşaklara aktarmayı sürdürebiliyordu.
Stanford ekibinin matematiksel modelleri ve bilgisayar simülasyonları, kuşaklar boyunca süren baba soylu klan çatışmalarının bu ölçekte bir Y kromozomu çeşitliliği kaybı yaratabileceğini gösterdi. Neolitik sonrası Y kromozomu darboğazı olarak adlandırılan bu örüntü, her 17 kadına yalnızca bir üreyen erkek düştüğü şeklinde yorumlanmış olsa da araştırmacıların açıklaması bunun gerçek kadın-erkek nüfus oranını zorunlu olarak yansıtmadığını belirtiyor.
Kaynak: İflscience.com