2026 Nobel Tıp Ödülü Optogenetik Alanındaki Çalışmalara Verildi
Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan optogenetik yöntemini geliştirerek 2026 Nobel Tıp Ödülü'nü kazandı.
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü; Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildi. Bilim insanları, "ışıkla açılıp kapanan iyon kanalları" ve sinir hücrelerinin ışık yardımıyla yönetilmesine olanak tanıyan optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle ödüle layık görüldü. Geliştirilen bu yöntem, canlı bir beyindeki hedeflenen sinir hücrelerinin ışık vasıtasıyla açılıp kapatılmasını mümkün kılıyor.
Söz konusu teknolojinin temeli, Peter Hegemann'ın Chlamydomonas adlı yeşil algin ışığa yönelme mekanizmasını incelemesiyle atıldı. Hegemann, algin göz lekesinde ışığı elektriksel sinyale çeviren duyarlı bir protein bulunduğunu belirledi. Ardından Georg Nagel ile Hegemann, "channelrhodopsin" adı verilen bu proteinlerin mavi ışık aldığında hücre içine iyon akışı sağlayarak elektriksel sinyaller ürettiğini saptadı. Araştırmacılar, bu proteinlerin üretim talimatlarını farklı hücrelere aktararak ışığa duyarsız hücreleri ışıkla uyarılabilir hâle getirdi.
Karl Deisseroth ve ekibi ise bu yöntemi memeli sinir hücrelerine taşıyarak optogenetiği ileri bir boyuta ulaştırdı. Channelrhodopsin genini sıçan ve farelerin sinir hücrelerine yerleştiren Deisseroth, kafatasına yerleştirilen mikro optik fiberler aracılığıyla motor korteksteki hücreleri uyardı ve farelerin bıyık hareketlerini tetiklemeyi başardı.
Nobel Komitesi, yöntemin beynin yalnızca anatomik değil, işlevsel haritasının çıkarılmasına zemin hazırladığını belirtti. Geleneksel gözlemlerin aksine sinir hücrelerini doğrudan etkinleştirip baskılayabilen optogenetik, özellikle anıların ve korku gibi duyguların oluşumunda rol oynayan sinir ağlarının neden-sonuç ilişkisi içinde incelenmesini sağlıyor. Temel nörobilim araştırmalarında çığır açan bu yaklaşım, artık tedavi süreçlerinde de değerlendiriliyor.
Kaynak: donanimhaber.com